Kunst op het Spoor

0

Over het nieuwe Rotterdam Centraal is al veel gezegd en geschreven. De markante architectuur sleepte vorig jaar menig vakprijs in de wacht en ook het publiek sloot het gebouw al snel in zijn armen. Ook ik, ooit pleitbezorger voor behoud van het oude station van architect Sybold van Ravesteyn, ben helemaal om. Het is de aangename atmosfeer van hal en perrons, het gemak van de inmense fietsenstalling en het aanbod van cappuccino die mij het oude station bijna doen vergeten. Bijna, want enkele elementen van het gesloopte gebouw zijn op charmante wijze in het nieuwe ontwerp opgenomen en brengen het vorige station even in herinnering.

Zo neem ik af en toe de fietserstunnel en wordt mijn blik gevangen door de ‘speculaasjes’, de sculpturen van het oude station die nu boven de ingangen van de onderdoorgang zijn geplaatst. De beeldhouwwerken zijn gemaakt in de wederopbouwperiode. Een tijd waarin de overheid ernaar streefde de beeldende kunst dichter bij het volk te brengen. Publieke voorzieningen als politiebureaus, postkantoren en stations werden voorzien van allerlei toepassingen van beeldende kunst. Architecten namen hierin vaak het voortouw en zochten samen met beeldend kunstenaars naar mogelijkheden om kunst te integreren in hun ontwerpen.

Speculaasjes-2

Beeld: Rosanne Dubbeld voor Vers Beton

De architecten van NS waren lange tijd de enige ontwerpers in de spoorwereld. Zij hielden zich binnen het bedrijf bezig met uiteenlopende vormgevingskwesties. Toen halverwege de jaren zestig over een nieuw bedrijfslogo werd nagedacht, werd uiteindelijk toch een heuse industrieel ontwerper in dienst genomen. Vanaf dat moment werd beeldende kunst op en rond het spoor onderdeel van de corporate identity. Er kwam samenhang in de visuele presentatie van het bedrijf die tot op vandaag herkenbaar is aan het dynamische logo (bijgenaamd de ‘krakeling’, alweer een koekje!), de opvallende gele kleur van de treinen, de heldere bewegwijzering en de opvallende stationsarchitectuur.

BS-LelystadHuisstijl(2)

Beeld: collectie bureau Spoorbouwmeester

Zo werd het spoor in de afgelopen vijftig jaar uitgebouwd tot een moderne infrastructuur, maar ook tot een unieke collectie beeldende kunst. Bij het ontwerp van stations, de omslag van het spoorboekje (wie kent het nog?) en treininterieurs werden kunstenaars betrokken. Zelfs de blauwpaarse stof van de bankjes in de dubbeldekker intercity is het gevolg van een kunstopdracht. Je hoeft er de trein niet eens voor uit, kunst is overal op het spoor te vinden.

BS-StationSloterdijk(3)

Beeld: collectie bureau Spoorbouwmeester

BS-treinkunst-BobBonies(4a)

Beeld: collectie bureau Spoorbouwmeester

BS-treinkunst-SlothouberGraafsma(4b)

Beeld: collectie bureau Spoorbouwmeester

Daarom vind ik het mooi dat de architecten van het nieuwe Rotterdam Centraal de moeite hebben genomen om die lange traditie van kunst op het spoor levend te houden. Het is niet vanzelfsprekend dat dit gebeurt. Het spoor is een dynamische wereld waar voortdurend in wordt geïnvesteerd. Beeldende kunst speelt hierin nu een bescheiden rol, maar ondanks de opdeling in verschillende bedrijven en het wegvallen van budgetten worden nieuwe, interessante kunstprojecten aan de spoorcollectie toegevoegd.

Lange tijd mocht de beeldende kunst op stations en in treinen niet aanstootgevend zijn. Dat leidde er soms toe dat kunst niet eens als zodanig herkend werd. Gelukkig is daar met de ‘undesirables’ van Onno Poiesz in de nieuwe dubbeldekker intercitytreinen mee afgerekend. Zijn bronzen deurgrepen zijn samengesteld uit voorwerpen die vanwege problemen met veiligheid, vandalisme en overlast verboden zijn in de trein, zoals frietbakjes, asbakken en handgranaten.

LL-Onno Poiesz Undesirable-20(5b)

Beeld: Lex van Lieshout

LL-Onno Poiesz Undesirable-51(5a)

Beeld: Lex van Lieshout

Ze vormen het enige onderdeel in het neutrale treininterieur dat emotie oproept, de reiziger op andere gedachten brengt of het reizen enigszins ontregelt. Dat is wat mij betreft de betekenis van kunst in het publieke domein, waartoe ook het spoor behoort.

Deel dit bericht

Over de auteur

Filedier Verkeersonderneming

Onze bloggers Monique, Marina, Marco, Laura, Benny, Sander en Matthijs staan u graag ten dienst: info@filedier.nl